Ontdek het bijzondere verhaal van Tatiana Afanassjewa, een pionier in de wiskunde en natuurkunde. Ter gelegenheid van haar 150ste geboortedag vertelt wetenschapshistoricus Margriet van der Heijden over haar leven, werk en invloed op de Leidse wetenschap.
Toen het gezin Ehrenfest in 1912 van Sint-Petersburg naar Leiden verhuisde, was dat voor Tatiana Ehrenfest-Afanassjewa een sprong in het diepe. Paul Ehrenfest was al eens in Leiden geweest. Hij kende er geleerden en had er een prachtige baan gekregen als opvolger van Nobelprijswinnaar en theoretisch fysicus Hendrik Lorentz. Tatiana Ehrenfest-Afanassjewa leek gedoemd tot een bestaan thuis, als hoogleraarsvrouw. Niets voor haar. Dus pakte zij haar onderzoek naar de wiskundedidactiek weer op, borduurde zij voort op haar werk over de waarschijnlijkheidsleer en verdiepte zich in de grondslagen van de thermodynamica. Tot het noodlot toesloeg, maakte zij bovendien van hun grote huis aan de Witte Rozenstraat (met de studeerkamer met de vleugel en de tuin met tulpen en Russische papavers) een geliefde ontmoetings- en logeerplek voor fysici en wiskundigen uit de hele wereld.
De lezing van Van der Heijden wordt gevolgd door een korte presentatie over Leidse vrouwen in de wetenschap. Terwijl Leiden begin twintigste eeuw een vruchtbare voedingsbodem vormde voor mannelijke wetenschappers, lag dat voor vrouwen heel anders. Ook Tatiana Ehrenfest-Afanassjewa ondervond dit toen zij zich er in 1912 vestigde. Marian Weevers laat in haar lezing zien hoe het andere vrouwen in Leiden verging die wetenschappelijk actief wilden zijn. Welke mogelijkheden waren er voor hen en welke obstakels kwamen zij tegen?
Bij de bijeenkomst zal ten slotte ook een portretschilderij van Afanassjewa van de hand van Harm Kamerlingh Onnes feestelijk worden onthuld, dat een plaats krijgt in de vaste opstelling van het museum.
Over de sprekers
Margriet van der Heijden, van huis uit deeltjesfysicus, is hoogleraar Wetenschapscommunicatie in de natuurkunde aan de TU Eindhoven, en wetenschapsjournalist en schrijver. Zij schreef onder andere de veelgeprezen dubbelbiografie Denken is verrukkelijk over Tatiana Ehrenfest-Afanassjewa en Paul Ehrenfest.
Marian Weevers is historica. In 2025 promoveerde zij op vrouwen en de rijkswerkinrichtingen in Nederland van 1886-1930. Zij is lid van het bestuur van de Historische Vereniging Oud Leiden en van de stuurgroep en redactie van het project Leidse vrouwen op de kaart, dat de betekenis van vrouwen voor de geschiedenis van Leiden zichtbaar maakt voor een breed publiek. Over dit project - een initiatief van diverse Leidse organisaties - komt zij ook kort te spreken.
Praktische informatie
Wanneer: De presentatie vindt plaats op zondag 29 november 2026. De lezing duurt van 11.00 tot 12.00 uur. Daarna zullen we het schilderij onthullen.
Waar: In de congreszaal van Rijksmuseum Boerhaave
Kosten: Het bijwonen van de lezing is gratis op vertoon van een geldig entreebewijs. Dat is bijvoorbeeld een ticket voor het museum of geheel gratis als je een Museumkaart hebt. Koop je ticket online met korting, kijk hier voor de toegangsprijzen.
Aanmelden: Aanmelden kan via onderstaand formulier.
